Окуя жөнүндө
Бул жылы бул окуу жайдын түзүүчүсү жана КР авиациясынын негиздөөчүсү 102 жашка толмак. Легендарлуу учкучтун кымбат бронзалык мүсүнүнүн көз карашы майрамдын катышуучулары менен коноктордун, өзгөчө келечектеги асман жаулап алуучулардын жүзүн карап тургандай болду. Ачылыш аземине республикалык авиация ишканаларынын кызматкерлери, авиациянын ардагерлери, И. Абдраимов атындагы авиация колледжинин окутуучулары жана курсанттары, Транспорт жана жолдор министрлигинин өкүлдөрү жана расмий коноктор катышты.
Ишембай Абдраимов асманга берилген эмгеккер киши болгон, ал республикадын авиатардарынын көптөгөн муундарын окуткан мугалим. Бүгүн да анын негиздеген авиация колледжинин курсанттарын анын мурдагы окуучулары биринчи учкучтун акыл-эскиздерине таянып тарбия кылышат,
Аземдин катышуучуларын Президенттик аппараттын өнүгүүнү мониторингдөө жана каржылык-экономикалык талдоо бөлүмүнүн башчысы Р. Сейткасымова куттуктап, мамлекет башчысы А. Атамбаевдин авиаторлордун кесиптик майрамы менен куттуктоосун окуду. Премьер-министр С. Жээнбековдун куттуктоосун өкмөт аппаратынын транспорт бөлүмүнүн орун басары Д. Исаков окуду (Президенттин жана Премьер-министрдин куттуктоолору толук түрдө бул газетанын бул санына жарыяланган).
Асман — учуп жүргөн жүргүнчүлөргө аз тааныш болгон өзгөчө дүйнө. Абалда учуу баарына чексиз жана көзөмөлсүз сирттээрдей көрүнүшү мүмкүн. Бирок андай эмес. Граждандык авиациянын кызматкерлери биргелешип так иштешкен гана командасынын иши аба мейкиндиктеринин татаал жактарын чечет. Бул кыйын иштерди бирге аткарышып, алар күткөн жок жүргүнчүлөр үчүн коопсуз учууну камсыз кылышат. Биз сиздер менен абдан сыймыктанабыз, сиздердин тажрыйбаңыздарды жана тармакка берилгендигиңизди баалап жатабыз. Сиздер бул милдеттерди ийгиликтүү аткарып, авиацияны жана учуу коопсуздугун бекемдөөгө салым кошууну улантабыз деп ишенем, Ишембай Абдраимов жана анын шериктери тарабынан түзүлгөн кереметтүү салттарды сактоо жана улантуу боюнча кам көрөсүздөр,
Ал ошондой эле ушул жылы Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясын өнүктүрүү программасы 2016–2020-жылдарга кабыл алынганын, анын алкагында авиакомпанияларды мындан ары өнүктүрүү жана инвестиция тартуу шарттарын түзүү каралганын белгиледи. Министр белгилүү пилотторго, маршрутко жетекчилерге, авиация инженерлерине, учкуч кызматкерлерге жана авиация ардагерлерине жана ыраазычылык барактарын тапшырды.
Сыйлыктар жана белектер
Аэрокызматкерлерди куттуктап, белектерди тапшырган: Кыргыз Республикасынын Авиаторлор союзунун Ассоциациясынын төрагасы Ж. Алыбаев, «Кыргызаэронавигация» мамлекеттик ишканасынын директору У. Рахманов, Кыргыз Республикасынын Граждандык авиациясынын ардагерлер кеңешинин төрагасы Э. Камбаров, И. Абдраимов атындагы авиация колледжинин директору У. Курманов; ошондой эле ЖЧК «МАМ» жетекчиси Э. Чукуев авиаколледжге окуучулардын окуу сапатын жакшыртуу үчүн эки монитор белек кылды. Белгилер ошондой эле борбор шаардагы авиамодель секциялардын жана кружоктордун жетекчилерине сертификаттар түрүндө тапшырылды. Ошондой эле Токмоктогу бир мектептин окуучусу Мухаммед-Али Абдрахманов Малайзиядагы эл аралык авиациялык конкурста жеңүүчү болуп, ошол эле сыйлыкка татыктуу болду. Жигит кырсык учурунда лайнерден ажырап, атайын парашюттар менен жумшак жерге түшүүчү авиа-салон капсуласынын оригиналдуу конструкциясын жасап чыккан. Жаш конструктордун иштеп чыкканы жана эсептөөлөрүнө эл аралык авиакурулушчулар кызыгып жатышат.
Ардагерлердин эскерүүлөрү
Майрамдын катышуучуларынын жылуу тосуп алышы менен Кыргызстандын авиациясынын ардагерлери — авиациянын полковниги К. Орузбаев, А. Козубеков, Т. Бошумова, Р. Даиров — чыгып, Ишембай Абдраимов тууралуу эскерүүлөрүн бөлүшүштү.
Ишембай Абдраимов — өмүр баяны
Ишембай Абдраимов комсомолдук жолдомо менен Ташкенттеги учуу мектебине кирген. Окууну бүткөндөн кийин ал туулган жеринде жемиштүү эмгек кылган, 1933-жылы жеңил У-2 бипланы жана эки кыймылдаткычтуу Ли-2 учагы менен республикадагы тоолуу аймактарда көп маршруттарды ачкан. Ал Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу болуп, Белоруссиялык фронттун 62-гвардиялык авиа полкунун курамында мекенин коргогон. 155 согуштук учууларды жасап, СССРдин сегиз ордени жана 17 медалы менен сыйланган. Соңунан Ленинграддын жарандык авиация академиясын бүтүргөн. И. Абдраимовдун эмгек стажы 50 жылды түзөт, анын ичинен 41 жыл учуу жолу. Ал 16 типтеги учактарды өздөштүргөн, алардын үстүндө пилот 17 000 саат учкан, жөнөкөй учкучтан Кыргыз Республикасынын Граждандык авиация башкармалыгынын башчыларына чейин көтөрүлгөн. 25 жыл бою ал республика жетекчилеринин башкы пилоту болуп кызмат кылган.
1973-жылы анын демилгеси жана түз колдоосу менен Фрунзеде авиация-техникалык окуу жайы ачылып, кийинчерээк колледж болуп, даңазалуу учкучтун ысмы ыйгарылган. И. Абдраимов «Ала-Тоо үстүндөгү болот учактар», «Кыргызстандын асманында жарым кылым» жана «Учуу уланууда» аттуу үч китептин автору болуп, КР авиациясынын калыптанышы жана өнүгүшү тууралуу жазган. Бул чыгармалар бүгүнкү күндө келечектеги авиаттар үчүн чыныгы кесиптик окуу китептери болуп калган. 1966-жылы Ишембай Абдраимов биринчи 27 учкучтун катарына кирип, «СССРдин эмгек сиңирген учкучу» наамын №1 катары алган; 1994-жылдын декабрында ага ИКАОдун алтын медалы тапшырылган; 1997-жылдын майында — Жуков маршалынын ысымы менен аталган Солдат орденинин жогорку эл аралык сыйлыгы менен сыйланган. Даңазалуу учкучтун 95 жылдыгына анын портрети менен атайын почта марка чыгарылган, 2009-жылы Бишкек шаарында анын жашаган үйүнүн дубалында эстелик такта орнотулган, ал эми 2011-жылы борбор шаардагы бир көчөгө анын ысмы ыйгарылган.
Музей жана көргөзмөлөр
Кесиптик майрамга байланыштуу ошол күнү авиация колледжинде дагы бир окуя болгон. Бул жерге өлкөнүн авиациясынын калыптанышы жана өнүгүшү, тармактын пионерлери, колледждин тарыхы жана анын бүтүрүүчүлөрү тууралуу баян кылган стенддерди камтыган музей ачылды. Ачылыш аземине ар кандай жылдардын жана ар кайсы өлкөлөрдүн бүтүрүүчүлөрү учуп келишти. Мисалы, Зарина Данабаева АКШтан учуп келген. Төрт жыл мурун ал колледжден бортпроводник диплому алган, бирок тагдырдын жолу менен Техас штатында болуп, азыр Хьюстон аэропортуңдагы жер үстүндөгү тейлөө кызматында иштейт. Ал Бишкекке, төрөлгөн жана өскөн жерине, альма-материне аябай сагынат. Ушул сонун майрам жөнүндө укканда келбей калыш мүмкүн эмес деп Зарина билдирди.
Майрамдын катышуучулары жана коноктору үчүн музейдин бөлүмдөрү жана стенддери боюнча экскурсияны колледждин узак жылдар бою директорлугун аркалаган Р. Даиров өткөрдү. Ал биринчи Ю-13 учагы 1927-жылы Кыргызстандын аймагына келгенин жана аны фин учкучу Теодор Суолио учканын айтты. 1933-жыл республикада жарандык авиациянын туулган жылы деп эсептелет; ошол кезде Попеновкада биринчи аэропорт түзүлгөн. Биринчи авиапарк үч айыл чарбалык максаттагы учактан турган. Ошол эле жылы У-2 менен пилот Николай Инеске Кунгей жана Кыргыз кырка тоолорун 3 500 метр бийиктикте ашып, Фрунзе — Рыбачье — Пржевальск авиамаршрутун ачкан. Пишпек — Ташкент — Алма-Ата аба линиясы да иштей баштаган. Элдик авиациянын жанданышы 1960-жылдарда орун алды, ошол кезде өлкөнүн авиапаркы жаңы учак түрлөрү менен толукталып, көптөгөн жер үстүндөгү авиа кызматтар жана аэропорттор салынган.
Учурдагы абалы
Көзгө көрүнүктүү өнүгүү Кыргызстандын көз карандысыздык доорунда да орун алды. Бүгүнкү күндө «Манас» эл аралык аэропорту Борбордук Азиядагы эң ири транспорттук-пассажирдик түйүн болуп эсептелет. Анын эң узун жасалма учуп-ташуу тилкеси бар.
Учурда республиканын авиа паркында эл аралык модификациядагы 30 учак жана 9 тик учуучу аппарат бар, алардын ичинен 16сы пассажирдик, 23ү жүк ташууга колдонулат. Өңүндө 11 аэропорт иштеп жатат: 5 — эл аралык жана 6 — ички. Кыргыз Республикасынын жарандык авиациясы азыр EU «кара тизмесинен» чыгууну көздөөдө. Тармакта туруктуу өнүгүү үчүн эл аралык стандарттар киргизилүүдө. Бардык чаралар учуу коопсуздугун камсыздоого багытталган, жана биздин адистер EU жана ICAO менен тыгыз кызматташууда. Ардагерлерден турган эксперттик кеңеш түзүлгөн; «кара тизменин» чыгышына байланыштуу «жол картасы» ишке ашырылып жатат; учуу кадрларынын жана агенттиктин инспекторлорунун потенциалын жогорулатуу программалары иштеп жатат. 2017-жылы Кыргызстан ICAO аудитинен өтүүгө даярданууда, бул EU «кара тизменен» чыгуу талаптарына талапкерлик кылууга мүмкүндүк берет.
Басылмалар
Ачылыш күнүндө И. Абдраимов атындагы Кыргыз авиация колледжинин түзүлүшү жана ишмердүүлүгүнө арналган «Тарыхы: калыптанышы жана өнүгүшү» китебинин жана «Ишембай Абдраимов — Заслуженный пилот №1 — кыргыз авиациясынын негиздөөчүсү» брошюрасынын презентациялары да өттү.
Александр ШЕПЕЛЕНКО.
12.10.2016.
Башталгыч: https://slovo.kg/?p=76427